Melatih solat anak autisme: panduan mengikut kemampuan anak

Ramai ibu bapa Muslim yang mempunyai anak autisme tertanya-tanya: adakah anak saya wajib solat, dan bagaimana saya patut mengajarnya? Persoalan ini wajar, kerana keupayaan setiap anak autisme sangat berbeza. Artikel ini merumuskan pandangan rasmi Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan tentang kedudukan individu autisme dalam ibadah, serta cara melatih solat secara berperingkat mengikut kemampuan anak.

Siapa yang wajib solat?

Menurut Irsyad Hukum Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan tentang solat bagi orang kurang upaya, solat diwajibkan ke atas individu mukallaf, iaitu Muslim yang baligh, berakal dan suci. Ini bermakna kewajipan solat berkait rapat dengan keupayaan akal seseorang.

Dalam Bayan Linnas tentang fiqh dan isu autisme, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menukilkan hadis bahawa pena diangkat (tidak dicatat dosa) daripada tiga golongan: orang yang tidur sehingga dia bangun, kanak-kanak sehingga dia dewasa, dan orang yang kurang akal (al-ma’tuh) sehingga dia berakal.

Kedudukan individu autisme menurut Mufti Wilayah Persekutuan

Bayan Linnas tersebut menyatakan bahawa autisme dilihat hampir kepada penyakit mental dalam fiqh, dan dikaitkan dengan konsep al-ma’tuh, iaitu golongan yang kurang akalnya. Tahap kematangan akal mereka berbeza: ada yang seperti kanak-kanak yang belum mumayyiz (belum boleh membezakan baik dan buruk) dan ada yang lebih matang. Maka kedudukan setiap individu bergantung kepada keupayaan akalnya.

Beberapa kenyataan penting daripada dokumen tersebut:

• Dimaafkan: perbuatan mereka yang mungkin di luar tindakan manusia normal adalah dimaafkan dan terlepas daripada bebanan taklif.
• Tetap dilatih: bagi solat, puasa dan lain-lain, ia adalah satu disiplin yang amat wajar dilatih kepada anak-anak autisme yang beragama Islam.
• Tidak disisihkan: mereka tidak harus disisihkan daripada masyarakat, malah sepatutnya mendapat layanan yang lebih istimewa sesuai dengan keadaan mereka.

Irsyad Hukum tentang orang kurang upaya pula menjelaskan bahawa bagi mereka yang mengalami ketidakupayaan mental, status ketidakupayaan perlu dikenal pasti terlebih dahulu kerana hukumnya berbeza mengikut tahap keupayaan akal. Untuk keadaan anak anda secara khusus, rujuk pejabat mufti atau jabatan agama Islam negeri anda.

Dokumen yang sama turut menghargai ibu bapa, dengan menyatakan bahawa kebanyakan ibu bapa yang mempunyai anak autisme mempunyai ketabahan dan kesabaran yang amat tinggi. Ini satu pengiktirafan bahawa usaha mendidik anak, termasuk dalam ibadah, bukan perkara mudah dan setiap usaha itu dihargai.

Keringanan dalam cara solat

Islam memberi kelonggaran kepada mereka yang tidak mampu. Irsyad Hukum yang sama menukilkan hadis riwayat al-Bukhari daripada Imran bin Husain: solatlah secara berdiri, jika tidak mampu lakukanlah secara duduk, dan jika tidak mampu juga lakukanlah secara mengiring. Prinsip ini mengingatkan kita bahawa ibadah dilaksanakan mengikut kemampuan, bukan dengan paksaan di luar keupayaan.

Cara melatih solat secara berperingkat

Berikut beberapa cadangan praktikal yang boleh disesuaikan dengan anak anda:

1. Mulakan dengan memerhati. Ajak anak duduk berhampiran ketika anda solat. Anak belajar banyak melalui melihat, tanpa sebarang tekanan.

2. Pecahkan kepada langkah kecil. Ajar satu pergerakan pada satu masa, contohnya berdiri tegak, kemudian rukuk, kemudian sujud. Puji setiap usaha, walaupun belum sempurna.

3. Ajar wuduk sebagai rutin tersendiri. Wuduk melibatkan banyak langkah dan sentuhan air. Latih secara perlahan, mungkin bermula dengan membasuh tangan dan muka, sebelum menambah langkah lain apabila anak sudah selesa.

4. Gunakan gambar langkah demi langkah. Kad bergambar yang menunjukkan urutan wuduk dan solat boleh membantu anak memahami apa yang berlaku seterusnya.

5. Jadikan ia sebahagian daripada rutin. Kaitkan solat dengan waktu yang tetap dalam hari anak, seperti selepas mandi petang, supaya ia mudah dijangka.

6. Ambil kira keperluan deria. Sesetengah anak sensitif terhadap bunyi, tekstur sejadah atau pakaian. Pilih pakaian dan tempat yang selesa untuk anak.

7. Bersabar dengan kemajuan. Ada anak yang mampu mengikut gerakan sepenuhnya dan ada yang hanya mampu sebahagian. Kedua-duanya adalah usaha yang bernilai.

Perkara penting untuk diingat

Melatih solat ialah satu proses, bukan ujian. Pandangan rasmi Mufti Wilayah Persekutuan menekankan dua perkara serentak: perbuatan anak autisme yang di luar kawalan mereka dimaafkan, dan solat tetap satu disiplin yang wajar dilatih mengikut kemampuan. Ibu bapa yang berusaha dengan sabar sedang melakukan sesuatu yang bermakna. Anak-anak ini juga tidak harus disisihkan daripada masyarakat, malah wajar mendapat layanan yang lebih istimewa.

Tonton juga video pendek kami tentang topik ini di bahagian video Panduan Autisme.

Rujukan

1. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Bayan Linnas Siri ke-150: Fiqh dan penyelesaian isu autisme. 2018. https://muftiwp.gov.my/ms/artikel/bayan-linnas/2642-bayan-linnas-siri-ke-150-fiqh-dan-penyelesaian-isu-autisme-2
2. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Irsyad Hukum Siri ke-418: Hukum menunaikan solat bagi orang kurang upaya. 2020. https://muftiwp.gov.my/en/artikel/irsyad-fatwa/irsyad-fatwa-umum-cat/4179-irsyad-al-fatwa-siri-ke-

Penafian: Artikel ini ialah maklumat pendidikan umum dan bukan fatwa atau nasihat klinikal individu. Sila rujuk pejabat mufti atau jabatan agama Islam negeri anda untuk persoalan hukum, dan ahli terapi yang berkelayakan untuk penilaian anak anda.