Pujian dan ganjaran untuk anak autisme: cara menggunakan pengukuhan positif dan carta bintang dengan betul

Ada ibu bapa yang hairan kerana anak autisme mereka tidak teruja langsung apabila dipuji. Ucapan “pandainya” atau “bagus” seolah-olah tidak memberi apa-apa makna. Ini bukan bermaksud anak tidak menghargai ibu bapa. Bagi sesetengah kanak-kanak autisme, pujian belum lagi berfungsi sebagai ganjaran. Kajian menunjukkan pujian boleh dijadikan lebih bermakna, dan sistem ganjaran yang tersusun boleh membantu anak belajar tingkah laku baharu.

Kenapa pujian sahaja kadang-kadang tidak cukup

Kajian tahun 2017 mendapati bagi sesetengah kanak-kanak autisme, rangsangan sosial seperti pujian tidak berfungsi sebagai ganjaran. Namun, apabila pujian dipadankan dengan ganjaran yang anak suka, contohnya gelitik, tindak balas anak meningkat walaupun kemudiannya hanya pujian diberi. Kajian tahun 2019 pula mendapati memadankan pujian dengan empat ganjaran berbeza menghasilkan tindak balas lebih tinggi bagi 3 daripada 5 peserta autisme berbanding padanan dengan satu ganjaran sahaja.

Sistem token dan carta bintang

Sistem token ialah cara mengumpul bintang, pelekat atau mata yang kemudian ditukar dengan ganjaran. Meta-analisis tahun 2021 terhadap 24 kajian di kelas tadika hingga tahun 5 (2000 hingga 2019) mendapati sistem token memberi kesan besar dalam kelas biasa dan pendidikan khas. Ulasan tahun 2009 menyatakan sistem token kekal menjanjikan untuk kanak-kanak autisme kerana ia meniru sistem ganjaran semula jadi seperti wang.

Butiran pelaksanaan penting. Kajian tahun 2006 mendapati token mengekalkan tumpuan seorang kanak-kanak autisme hanya apabila ganjaran sandaran tersedia dan boleh diakses dengan segera. Kajian tahun 2020 terhadap 4 murid autisme mendapati sistem token meningkatkan pematuhan dan mengurangkan tingkah laku bermasalah dengan ketara, di sekolah dan di rumah. Artikel tahun 2022 pula mengingatkan bahawa token perlu dipudarkan secara beransur supaya ganjaran menjadi lebih semula jadi dan memupuk motivasi dalaman.

Cara mula di rumah

• Pilih satu tingkah laku. Contohnya duduk semasa makan atau memakai kasut sendiri. Satu sasaran yang jelas lebih mudah difahami anak.
• Puji dengan jelas dan segera. Sebut apa yang anak buat, contohnya “Bagus, adik duduk elok.” Pujian yang spesifik membantu anak tahu apa yang dihargai.
• Gandingkan pujian dengan ganjaran kecil yang anak suka. Gelitik, lagu kegemaran atau masa dengan mainan tertentu boleh menjadi ganjaran. Perhatikan apa yang benar-benar menarik minat anak.
• Guna carta bintang dan tukar dengan segera pada mulanya. Untuk permulaan, satu atau dua bintang terus ditukar. Tambah bilangan bintang secara perlahan apabila anak sudah faham.
• Kurangkan ganjaran benda sedikit demi sedikit. Apabila tingkah laku sudah stabil, kekalkan pujian dan kurangkan ganjaran benda secara beransur.

Fokus kepada yang positif

Sistem ganjaran berfungsi paling baik dalam suasana yang menyokong. Elakkan mengambil semula bintang yang sudah diperoleh sebagai hukuman, kerana ini boleh mengelirukan dan melemahkan motivasi anak. Tumpukan perhatian kepada tingkah laku yang mahu dilihat, bukan hanya kepada kesilapan. Pastikan semua ahli keluarga menggunakan carta dan cara memuji yang sama, supaya anak menerima mesej yang konsisten di rumah, di rumah datuk dan nenek, atau di tempat lain.

Penutup

Pujian dan ganjaran ialah alat yang mudah tetapi berkesan apabila digunakan dengan konsisten dan disesuaikan dengan minat anak. Bincang dengan ahli psikologi untuk pelan yang sesuai dengan keperluan anak dan keluarga.

Penafian: Artikel ini ialah maklumat pendidikan umum dan bukan nasihat klinikal individu. Sila rujuk profesional kesihatan yang bertauliah untuk penilaian dan nasihat yang sesuai dengan anak anda.

Rujukan

1. Axe J, Laprime A. The effects of contingent pairing on establishing praise as a reinforcer with children with autism. Journal of Developmental and Physical Disabilities. 2017. DOI: 10.1007/s10882-016-9526-9
2. Dudley LL, et al. Establishing praise as a conditioned reinforcer: pairing with one versus multiple reinforcers. Behavioral Interventions. 2019. DOI: 10.1002/bin.1690
3. Kim JY, et al. Systematic review and meta-analysis of token economy practices in K-5 educational settings, 2000 to 2019. Behavior Modification. 2021. DOI: 10.1177/01454455211058077
4. Matson JL, Boisjoli JA. The token economy for children with intellectual disability and/or autism: a review. Research in Developmental Disabilities. 2009. DOI: 10.1016/j.ridd.2008.04.001
5. Tarbox RSF, et al. The effects of token reinforcement on attending in a young child with autism. Behavioral Interventions. 2006. DOI: 10.1002/bin.213
6. Andzik NR, et al. Using a token economy to treat escape-maintained problem behavior without extinction. Behavior Modification. 2020. DOI: 10.1177/0145445520966762
7. Heiniger SN, et al. Classroom reinforcement systems: using token economies to foster independence. Beyond Behavior. 2022. DOI: 10.1177/10742956221108359